Swinjarnja
Swinjarnja je wjesny dźěl gmejny Pančicy-Kukow a liči k historisce zrosćenym serbskim wsam Hornjeje Łužicy. Kulowc je swój prěnjotny sydlenski charakter hač do dźensnišeho wobchował a posrědkuje ze swojimi statokami a zrosćenej wjesnej strukturu zaćišć lětstotki starych wjesnych stawiznow. Wjesne mjeno da tukać, zo zaběrachu so prěni wobydlerjo předewšěm z dźerženjom swini.
Prěnje dokumentarne naspomnjenje Swinjarnje pochadźa wot 6. januara 1296. Lětsa zdoby sej Mišnjanski biskop Bjarnat Kamjenski wjes za 120 hriwnow wot ryćerja Reinhard von Huska a dari jón klóštrej cistercienkow Swj. Marijina hwězda. Tehdyši markhrabje Braniborskeje, Otto a Konrad, wobkrućichu nakup hišće w samsnym lěće. Wot toho časa je Swinjarnja wusko zwjazana z klóštrom Marijinej hwězdu, kotryž wuwiće wsy přez wjele lětstotkow postajowaše.
Wuznamny swědk wjesnych stawiznow je danjowy register klóštra z lěta 1374. Wono dopokazuje, zo měješe Swinjarnja hižo tehdy młyn, korčmu, dwanaće burskich městnow a tři zahrodniske městna. Wobydlerjo zapłaćichu swoje wotedawki klóštrej mjez druhim w formje pšeńcy, ječmjenja, wowsa, jejow, kokošow, lena a maka a wotbłyšćuja z tym ratarski wuznam wsy.
Wot toho časa 1493 wotběži historiska Via Regia, jednu z najwuznamnišich europskich wikowanskich dróhow mjez Wrócławjom a Lipskom, přez Swinjarnju. Z rosćacym pućowanskim a tworowym wobchadom nasta 1713 we wsy póstownju, kotraž wjedźeše so w sakskej knize póstowych kursow jako stacija. Za překupcow, pućowacych a póstowych kučow 1743 natwarił nowu wjesnu kowarnju, w kotrejž so wozy reparowachu a konje wobbiwachu. Za bywšej póstowej staciju dopomina dźensa pokutny křiž na podawki z dawnych časow.
Zasahowacy podawk w stawiznach wsy bě wulki woheń lěta 1732. Po tradicijach klóšterskeje chroniki wudyri woheń přez prošerja, kiž bě w bróžni bura přebytk namakał. Płomjenja zničichu nimale cyłu wjes. Nowonatwar postajowaše dźensniši zjaw Swinjarnje, kotrejež historiska wjesna struktura je so hač do přitomnosće zachowała.
Tež dźensa je Swinjarnja měrny, wjesnje charakterizowany wjesny dźěl gmejny Pančicy-Kukow. Wuski zwisk ke klóštrej Marijinej hwězdźe, połoženje při historiskej Via Regiji kaž tež hač do dźensnišeho zdźeržana struktura kulojteje wsy činja městnosć k wuznamnemu swědčenju regionalnych stawiznow a serbskeje kulturneje krajiny Hornjeje Łužicy.